Cây bụi, mọc dựa, cao vài ba mét. Vỏ thân và vỏ cành xám nhạt, tất cả gai thưa. Lá kép chân vịt, mọc so le hoặc tập hợp từng 2-3 cái, có 5 lá chét hình trứng đảo hoặc thuôn, lâu năm 2 – 6cm, rộng lớn 1 – 3cm, lá chét thân to, phần đa lá chét bên nhỏ tuổi dần về phía cuống, mép bao gồm răng cưa với lông cóng, nhị mặt nhẵn, sẫm bóng ở mặt trên; phía đầu cuống lá dài 2 – 6cm, nhẵn.

Bạn đang xem: Cây ngũ gia bì hương

Cụm hoa hay mọc đơn lẻ ở kẽ lá thành tán, cuống tán lâu năm 2 – 3,5cm, hoa nhỏ tuổi màu đá quý lục. Trái hình cầu dẹt, lúc chín màu đen, chứa 2 hạt. Toàn cây có tinh dầu rất thơm. Mùa hoa: tháng 9-10; mùa quả: mon 11-2.

2. Phân bố, sinh thái

Ngũ gia so bì hương được phát hiện nay lần trước tiên ở Phó Bảng, tỉnh giấc Hà Giang năm 1969 do những nhà thực vật học Liên Xô và nước ta (trong đó gồm Viện Dược liệu). Đến năm 1973, thêm một số điểm phân bổ mới được phát hiện ở thị xã Đồng Văn cùng Mèo phạt – Hà Giang (Nguyễn Tập, lưu Minh Xư, Bùi Xuân Chương, 1973). Tác dụng của các đợt điều tra cách đây không lâu (1998 – 2000) của Viện dược liệu đã khẳng định 2 điểm phân bổ cũ ở quanh vùng Đồng Văn – Hà Giang dã bị mất, tuy vậy lại bổ sung 2 điểm mới là: Sapa và Bắc Hà (thuộc Lào Cai) cùng một điểm nữa sống xã Quyết Tiến, thị xã Quản Bạ – Hà Giang. Như vậy, xét về nguồn gốc, cây ngũ gia tị nạnh hương ở Việt Nam có thể do người dân ở vùng biên cương lấy từ trung hoa sang.

Hiện nay, sinh hoạt Đồng Văn cùng Mèo phát (Hà Giang), vẫn quan giáp thấy cây trong tâm lý hoang đần độn hoá, mọc gần chỗ ở với bờ mương rẫy. Các điểm phân bổ mới phát hiện đều vày được trồng ở bờ rào vườn. Trên vắt giới, ngũ gia bì hương chỉ tất cả ở Trung Quốc. Ngũ gia tị nạnh hương là cây của vùng ôn đới ấm. Những điểm phân bổ của cây sinh hoạt Việt Nam, phần nhiều thuộc vùng núi cao, cùng với nền khí hậu á nhiệt đới; ánh nắng mặt trời trung bình năm từ 15 cho 17°C; ánh sáng tối thấp xuất xắc đối: dưới 0°c. Cây rụng lá và xong sinh trưởng vào mùa đông, bao gồm bao chồi. Đến mùa xuân, cây ra lá non cùng hoa cùng một lúc. Hoa chỉ tồn tại khoảng 3 tuần. Tỷ lệ tác dụng khá cao, tuy vậy cây nhỏ mọc từ hạt gần như hiếm gặp. Ngũ gia phân bì hương có chức năng tái sinh cây chồi nơi bắt đầu khoẻ. Cây bị chặt vào mùa thu, đông và mùa xuân đều có tỷ lệ mọc cây chồi 100%.

Ngũ gia so bì hương là nhiều loại cây thuốc quý, hiếm ở Việt Nam, sẽ được đưa vào Sách Đỏ nước nhà từ năm 1996. Hiện tại nay, cây đang được Viện Dược liệu phân tích bảo tổn và cải tiến và phát triển trồng.

3. Cách trồng

Ngũ gia so bì hương ham mê nghi với khí hậu lanh tanh quanh năm, cơ mà cũng hoàn toàn có thể trồng ngơi nghỉ đồng bằng có nhiệt độ nóng độ ẩm về mùa hè. Cây được nhân giống tiện lợi bằng cành. Vào thời điểm tháng 1-2, lựa chọn cành bánh tẻ, vỏ đã tất cả lớp phấn màu trắng ngà bao phủ, cắt thành đoạn lâu năm 10 – 15cm (chứa tối thiểu 2 đốt), giâm vào thai đất, giữ ẩm vừa phải. Sau 10-15 ngày, cành giâm ra rễ, mọc chồi có thể đem trồng. Nếu được xử lý bằng cách nhúng cấp tốc vào hỗn hợp auxin, cành giâm đã ra rễ xuất sắc hơn.

Ngũ gia bì hương có thể trồng trên nhiều các loại đất, duy nhất là đất cao cường thoát nước. Lúc trồng, đào hố biện pháp nhau 1 – 2m, bón lót một ít phân chuồng nếu bao gồm điều kiện. Trồng xong, tủ đất, tưới nước đủ ẩm. Cây sống những năm, ít đề nghị chăm sóc, không có sâu bệnh. Phần tử dùng vỏ thân hoặc vỏ rễ thu hái vào mùa thu, ủ đến thơm rồi phơi tuyệt sấy khô.

*

4. Chức năng dược lý

Chất eleutherosid Bt trong vỏ rễ ngũ gia tị nạnh hương có tác dụng tăng trọng lượng tuyến đường tiền liệt và túi tinh ở con chuột nhắt white còn non, mặt khác phòng phòng ngừa được sự thu teo của túi tinh và con đường tiền liệt ở hồ hết chuột đang thiến tinh hoàn. Hóa học sesamin có tác; dụng ức chế trực khuẩn lao, vi khuẩn cúm, trên lâm sàng có tính năng điều trị viêm phế quản.

5. Tính vị, công năng

Ngũ gia bì hương tất cả vị cay, đắng, tính ôn, vào 2 kinh: can, thận, có chức năng khử phong thấp, cường gân cốt, bổ gan thận.

6. Công dụng

Trong y học cổ truyền, ngũ gia suy bì hương được dùng chữa phong hàn phải chăng tý, nhức lưng, thể lực yếu, dương úy, trẻ em chậm biết đi, cước khí thủy thũng. Liều dùng: 3 – 9g sắc đẹp nước uống hoặc dưới dạng rượu thuốc, hoàn tán. Hay được dùng phối phù hợp với các loại thuốc khác.

Bài thuốc tất cả ngũ gia suy bì hương:

Chữa trẻ nhỏ suy dinh dưỡng, bé xương, chậm biết đi:Ngũ gia suy bì hương, mộc qua, ngưu vớ (với lượng bằng nhau) sắc nước hoặc làm cho bột uống.Chữa đau những khớp tứ chi:Ngũ gia phân bì hương, độc hoạt, uy linh tiên, tang chi, kê huyết đằng. Mỗi vị 10g, dung nhan nước uống.Chữa tốt khớp:Ngũ gia bì hương 15g; yêu đương truật, tần cửu, hy kiểm thảo, từng vị l0g; lão quán thảo 12g. Sắc nước hoặc dìm rượu uống.

Xem thêm: Thuốc Làm Giảm Sắc Tố Melanin Trong Da Hiệu Quả Nhất, Cách Làm Giảm Sắc Tố Melanin Trong Da

Rượu ngũ gia phân bì (Trung Quốc):Ngũ gia mùi hương 50g, thanh phong đằng 13g, đương quy 13g, xuyên khung 13g, hải phong đằng 13g, mộc qua 13g, uy linh tiên 13g, bạch chỉ 19g, bạch truật (sao) 19g, hồng hoa 25g, ngưu vớ 25g, cúc hoa 25g, đảng sâm 75g, khương hoàng 75g, độc hoạt 6g, xuyên ô (chế) 6g, thảo ô (chế) 6g, ngọc trúc 200g, đậu khấu (bỏ vỏ) 9g, bầy hương 13g, nhục đậu khấu 9g, đinh hương 6g, sa nhân 6g, mộc hương 6g, trần tị nạnh 50g, nhục quế 6g. Ngâm chiết với trăng tròn lít rượu trắng, thêm đường mang lại dễ uống. Những lần uống 15 – 30ml, ngày 2 lần.